Thủy điện trên sông Hồng: Đề xuất phá tan quy hoạch

(Liên hiệp hội) - Ông Nguyễn Ty Niên chỉ ra một điều 'lạ' ở Việt Nam đó là, quyết định công trình mà không cần quy hoạch.

Làm ngược

Quan tâm đến dự án giao thông thủy xuyên Á trên sông Hồng kết hợp thủy điện đang được Bộ Kế hoạch và Đầu tư trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, ông Nguyễn Ty Niên, nguyên Cục trưởng Cục Đê điều và Phòng chống lụt bão (Bộ NN&PTNT) chỉ ra một điều rất lạ diễn ra ở Việt Nam vài năm trở lại đây, đó là làm ngược.

Cụ thể, làm đập dâng hay thủy điện trên sông Hồng yêu cầu đầu tiên là phải trên cơ sở quy hoạch. Lẽ ra quy hoạch đó phải được duyệt, trong đó cân đối tất cả các vấn đề, từ môi trường đến cân bằng lợi ích kinh tế, xã hội, có tầm nhìn dài cũng như những bước đi trước mắt..., trên cơ sở đó mới ra quyết định công trình. Tuy nhiên, thực tế cho thấy trong khi chưa có quy hoạch người ta đã vội quyết định công trình.

Thuy dien tren song Hong: De xuat pha tan quy hoach
Những chiếc thuyền neo đậu trên sông Hồng, đoạn Tứ Liên - Tây Hồ, Hà Nội. Ảnh: Tuổi trẻ

"Ở đây chưa vội nói ai đúng, ai sai, ủng hộ hay không ủng hộ nhưng không có đất nước nào, nhất là các công trình cơ sở hạ tầng quan trọng như thế lại không trên cơ sở quy hoạch.

Ví dụ, nói sử dụng tài nguyên nước, vai trò của Cục quản lý tài nguyên nước (Bộ Tài nguyên và Môi trường) ở đâu? Trách nhiệm của đơn vị này là quản lý tổng hợp tài nguyên nước để sử dụng nước sao cho có lợi nhất, phân bố thế nào cho thủy điện, cho nông nghiệp, dân sinh, giao thông... Muốn những công trình này ra đời phải trên cơ sở quy hoạch, có thấy nó có lợi cho người dân không, không phải tự dưng đề xuất một dự án, Bộ trình rồi Nhà nước ký, không có đất nước nào làm ngược như thế", ông Niên chỉ rõ.

Nhìn lại lịch sử thủy lợi Việt Nam, nguyên Cục trưởng Cục Đê điều và Phòng chống lụt bão hết sức ấn tượng với quy hoạch trị thủy và khai thác sông Hồng. Theo đó, ngay từ năm 1959, các lãnh đạo đã định ra tầm nhìn tổng thể của quy hoạch trị thủy sông Hồng, từ bước đi đến cách làm thế nào, trong đó giải quyết tất cả các vấn đề như trị thủy, khai thác thủy điện, giao thông, thủy sản, công nghiệp... 

Theo đó, xác định, trị thủy và khai thác hệ thống sông Hồng là một vấn đề to lớn và lâu dài, cần phải quy hoạch toàn bộ và toàn diện, vẫn phải tiến hành qua nhiều đợt, nhiều năm, vì vậy cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa quy hoạch hệ thống sông Hồng với kế hoạch dài hạn của các ngành và các địa phương; cũng cần có sự phối hợp giữa Việt Nam và Trung Quốc trong việc xây dựng quy hoạch, cần có sự giúp đỡ của Liên Xô và các nước anh em khác. Quy hoạch này đã xác định được tổng sơ đồ khai thác toàn diện về tưới tiêu, cấp nước, công nghiệp và đô thị phòng chống lũ, khai thác thủy điện và giao thông thủy.

Cũng vào thời điểm ấy, các vị lãnh đạo cao nhất đã quyết định thành lập Ban Trị thủy và khai thác hệ thống sông Hồng gồm những người rất tài giỏi, có chuyên môn. Chẳng hạn, với một dự án quan trọng như bậc thang sông Đà, một hội đồng thẩm định cấp Nhà nước đã được thành lập do Bộ trưởng, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa làm trưởng ban kỹ thuật. Trên cơ sở khảo sát, Hội đồng ấy quyết định có làm thủy điện Hòa Bình, thủy điện Sơn La hay không, các vấn đề ở hạ du thế nào, lấy nước cho nông nghiệp, khai thác thủy sản, giao thông trên sông ra sao, có làm âu tàu trên sông Đà không...

Từ cách làm của những người đi trước cách đây hàng chục năm, ông Nguyễn Ty Nhiên nhấn mạnh, muốn xây dựng đập dâng, âu tàu hay thủy điện gì trên sông Hồng đều phải để các chuyên gia tham gia và đặc biệt trước hết phải có quy hoạch.

"Không có quy hoạch phê duyêt thì đừng nói tới bố trí công trình, khi ấy bố trí công trình sẽ theo cảm tính và không ai chạy theo các doanh nghiệp", ông Nguyễn Ty Niên nhấn mạnh.

Ông cũng lưu ý, phải làm rõ quy hoạch đó ai sẽ làm, nếu xác định giao thông thủy là mục tiêu chính thì Bộ GTVT làm. Làm giao thông thủy phải có đập, nâng mực nước lên để tránh thác ghềnh, có thể lợi dụng phát điện, nhưng phát điện như thế nào, thủy điện đó phải xả nước theo quy trình nào để đảm bảo dòng chảy dưới hạ lưu được ổn định, không vi phạm dòng chảy sinh thái.... Tất cả những vấn đề ấy phải được giải quyết trong quy hoạch, sau đó mới quyết định ra công trình.

Cách làm của người Pháp

Nguyên Cục trưởng Cục Đê điều và Phòng chống lụt bão nhớ lại kỷ niệm cách đây chừng 30 năm khi ông sang nghiên cứu lưu vực sông Rôn của Pháp. Trên sông Rôn, người Pháp làm rất nhiều thủy điện thấp và các âu tàu để vận chuyển hàng hóa từ cửa biển lên đến thượng nguồn. Việc xây dựng này phụ thuộc vào khả năng phát triển kinh tế, làm sao để người ta thấy phải làm một đường vận tải thủy như thế.

Thứ Sáu, 06/05/2016 07:36

Loading...
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện