'Khóc' vì hóa đơn điện: Sao chất gánh nặng lên người dân?

(Doanh nghiệp) - Lo EVN phá sản thì phải nhìn lại khả năng kinh doanh của doanh nghiệp như thế nào chứ tại sao lại đổ dồn gánh nặng lên vai người dân?

PGS.TS Lê Cao Đoàn, Viện Kinh tế trung ương đã chia sẻ với những bức xúc của người dân khi phải móc hầu bao trả thêm tiền điện sau khi giá điện tăng thêm. Theo ông Đoàn điện luôn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân nên không thể nói ảnh hưởng không nhiều vì thu nhập trung bình của Việt Nam rất thấp.

Nói dân không ảnh hưởng nhiều là không đúng

PV: - Tháng đầu tiên áp dụng giá điện mới, dư luận phản ứng vì tiền điện tăng cao, họ phải tiết kiệm chi tiêu. Trong khi đó, giải thích về vấn đề này, đại diện EVN Hà Nội cho rằng, do tháng vừa rồi nắng nóng cục bộ nên hóa đơn tiền điện mới tăng vọt như vậy. Ông có đồng tình với lý giải này không? Nếu như vậy thì trấn an giá điện tăng không ảnh hưởng nhiều tới người dân phải được nhìn nhận lại như thế nào?

PGS.TS Lê Cao Đoàn: - Tôi thực sự không hiểu sao lại có giải thích của cơ quan quản lý là giá điện tăng không ảnh hưởng nhiều tới người dân. Nói vậy là không đúng. Ở đây người không ảnh hưởng là người nào thì ai có thể chỉ ra được?

Hiện nay nước ta chưa phải là một nước trung lưu. Năm 2013, GDP bình quân đầu người của Việt Nam là 1.910 USD/người. Như vậy là ở Việt Nam thu nhập rất thấp nên giá điện có ý nghĩa rất to lớn đối với đời sống của họ.

Trong khi đó điện của Việt Nam là do nhà nước sản xuất, tức là chủ thể công. Mà đáng ra đã là công thì phải hỗ trợ cho người tiêu dùng là chính.

Cho nên cần phải nhìn nhận khía cạnh sản xuất như thế nào? Quản lý cuối cùng, chi phí sản xuất ra sao...

Câu chuyện này tôi nghĩ Quốc hội, Chính phủ phải xem xét thì mới ra được vấn đề. Chính sách an sinh xã hội cần phải được xem xét.

PV: Có thể nhận thấy, trong mọi lần tăng giá, luôn có sự nhận định ngược nhau giữa phía quản lý và người dân. Trong khi người dân than phiền về gánh nặng giá cả thì cơ quan quản lý khẳng định “không ảnh hưởng nhiều” tới người dân. Phải hiểu sự lệch pha này như thế nào? Hay bởi tâm lý đám đông cứ thấy tăng giá là kêu?

PGS.TS Lê Cao Đoàn: - Tôi nghĩ rằng than phiền của người dân là có cơ sở và hoàn toàn có thể chấp nhận được.

Tôi đi nhiều nước thấy giá điện rẻ và người dân không phải lo lắng nhiều về giá. Vì điện liên quan trực tiếp đến sinh hoạt của người dân. Nếu giá cao sẽ làm giảm mức sống của người dân.

Đơn cử như một số nước có điện rẻ là Lào. Năm 2014 giá điện tại đây xấp xỉ 7 cent mỗi kWh, thấp hơn so với 16 cent tại Campuchia hay 10 cent ở Thái Lan.

Việc người dân thì than giá điện đắt, nhà quản lý thì bảo rẻ cũng không khó hiểu. Tuy nhiên để hai bên đi đến sự thống nhất và thỏa mãn chỉ có một cách duy nhất là minh bạch.

Giá điện phụ thuộc vào cung cầu và còn phụ thuộc vào chi phí để sản xuất ra điện. Nếu chi phí sản xuất ra điện cao thì đương nhiên giá bán ra không thể thấp được. Nếu bán thấp thì lỗ vốn.

Vậy câu chuyện ở đây là điện Việt Nam sản xuất ra là điện công và hiệu quả thấp nên dẫn đến giá cao. Đây là gốc gác của vấn đề dẫn đến người dân và nhà quản lý khó tìm được điểm chung.

Điện Việt Nam sản xuất ra là điện công và hiệu quả thấp nên dẫn đến giá cao.
Điện Việt Nam sản xuất ra là điện công và hiệu quả thấp nên dẫn đến giá cao.

Sao không để họ phá sản?

PV: - Đã có ý kiến của ngành điện cũng như giải thích của Bộ Công thương cho rằng nếu không tăng giá thì EVN sẽ phá sản. Tuy nhiên, đến thời điểm này, trong cơ cấu điện của Việt Nam, thủy điện - vốn là loại rẻ nhất vẫn chiếm tỷ trọng vượt trội. Vậy xét trên bình diện chung thì sự than phiền của người dân về chuyện giá tăng đúng ở mức độ nào?

PGS.TS Lê Cao Đoàn: - Như tôi đã nói giá điện phụ thuộc nhiều vào chi phí sản xuất. Trong khi đó điện ở Việt Nam chủ yếu từ thủy điện - dựa vào tài nguyên rất nhiều.

Giá thành điện là giá sản xuất ra 1kWh được tính trên cơ sở giá thành vật liệu như than, dầu, khí, nước. Trong thủy điện thì bao gồm cả chi phí của rừng, thuế mặt hồ cộng vào. Tiếp đó là các chi phí về nhân công, vận hành, quản lý, khấu hao máy móc, thuế…

Thêm vào đó còn phải tính cả phí truyền tải, phí phân phối, người vận hành, tổn thất điện năng, chi phí nuôi bộ máy...

Tất cả những điều này đều được tính vào giá thành nên nếu như anh quản lý tốt, chi phí ít đi để kéo giá cho thấp xuống. Ngược lại anh quản lý kém, chi phí quá lớn thì không thể giải quyết được vấn đề.

Ở đây cơ quan nhà nước lo EVN phá sản và phải tăng giá điện như vậy thì phải nhìn lại khả năng kinh doanh của doanh nghiệp như thế nào chứ tại sao lại đổ dồn gánh nặng lên vai người dân?.

Nếu nói lỗ, phá sản thì để cho họ phá sản đi. Nói như vậy nghĩa là nhà nước phải tạo ra áp lực cạnh tranh để cho họ thay được phương thức quản lý sản xuất sao cho hiệu quả tăng lên.

Hiện năng suất lao động của EVN đang thấp nhiều so với các nước trong khu vực và trên thế giới. Nếu lấy giá trị sản lượng 120 tỷ kWh điện phát ra hàng năm trên tổng số lao động là 110.000 người, thì một người trong một năm chưa đạt được 1,1 triệu kWh điện.

Câu chuyện ở đây là kinh doanh kém, độc quyền về điện thì nói sao cũng được nhưng không có căn cứ.

PV:Đã có những giải thích cho rằng EVN còn phải thực hiện nhiệm vụ chính trị nhưng sự thiếu minh bạch của EVN luôn khiến người dân nghi ngại. Theo ông, EVN cần phải làm thế nào để lấy lại niềm tin của những “thượng đế” của họ?

PGS.TS Lê Cao Đoàn: - Người dân đang phải gánh chịu cái yếu kém của các anh vì vậy điều rõ ràng là cần minh bạch hệ thống điện, đầu tư cho ngành điện từ vốn nào? Vốn ưu đãi hay từ vốn gì?

Nếu đã là vốn ưu đãi đã là rẻ, rồi chưa kể đến đa số là thủy điện thì tận dụng tài nguyên rẻ như nước, than..,

Tôi nghĩ rằng Nhà nước phải cấu trúc cả các hoạt động có tính chất quyết định tạo chuỗi sẽ thấy câu chuyện này ngày càng hiệu quả hơn.

Sự than phiền của người dân là có cơ sở và nhà nước phải nhìn nhận lại toàn bộ sản xuất của ngành điện.

Khi có lợi thì ngành điện được hưởng hết, ngược lại người dân đang phải gánh nặng của trình độ quản lý kém cỏi. 

Chuyện điều chỉnh giá sẽ có nhiều liên quan trong đó cần phải cấu trúc lại nền kinh tế để làm sao cấu trúc ấy có một năng lực hiệu quả cao, vấn đề sẽ khác hẳn.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Bích Ngọc (Thực hiện)

Thứ Tư, 22/04/2015 10:09

Sự Kiện