Con đường nào để Việt Nam thoát bẫy thu nhập trung bình?

(Thị trường) - Cách duy nhất để Việt Nam thoát bẫy thu nhập trung bình là thay đổi mô hình tăng trưởng, tập trung phát triển KHCN, nâng cao năng suất lao động.

Đó là khẳng định của PGS.TS Đinh Trọng Thịnh (Học viện Tài chính) khi bàn về con đường để Việt Nam thoát bẫy thu nhập trung bình.

PV: Theo thống kê của Navigos Search, công ty tuyển dụng nhân sự cấp trung và cấp cao thuộc tập đoàn Navigos Group, hầu như không có ứng viên Việt khi tuyển dụng nhân sự giữ vị trí giám đốc công nghệ, giám đốc điều hành... dù mức lương được trả lên tới trên 10.000 USD/tháng. Đây không phải là lần đầu tiên ghi nhận thực trạng này, bởi trước đó, đại diện tổ chức thương mại châu Âu cũng nhiều lần đề cập tới việc không chọn được lao động Việt làm những vị trí chủ chốt và nhận lương cao.

Ông bình luận ra sao trước những thông tin trên? Thực trạng này có phải rất đáng buồn không, khi mà thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam mới chỉ ở mức 2.400 USD/năm?

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh: - Điều đáng buồn là thực trạng trên là đúng. Tôi được biết có nhiều ngân hàng ở Việt Nam than vãn không thể tìm được tổng giám đốc ưng ý, dù mức lương được trả lên tới hàng chục ngàn USD mỗi tháng.

Làm sao có thể có được lao động trình độ cao khi chất lượng giáo dục của Việt Nam vẫn ở mức thấp so với các nước trong khu vực và trên thế giới? Việc đào tạo lao động thông thường đã không được Việt Nam chú ý một cách đúng mực, thì để có được lao động có kỹ năng cao lại càng khó hơn.

Trong đội ngũ lao động được đào tạo của Việt Nam, số lao động được đào tạo đúng ngành nghề rất thấp. Chúng ta mới đang cố gắng đào tạo lao động gọi là cho có bằng cấp và số có bằng cấp ấy nhiều khi chỉ qua một lớp đào tạo nào đó, kể cả lớp đào tạo ngắn hạn. Có đến một nửa số lao động Việt Nam chưa hề qua đào tạo. Đó là về phần khâu đào tạo gốc.

Ngoài ra, các khâu đào tạo qua thực tiễn và yêu cầu người lao động phải cập nhật để có trình độ, kỹ năng đáp ứng yêu cầu của người sử dụng lao động cũng có nhiều vấn đề. Ở các nước, người lao động luôn có ý thức nâng cao trình độ, năng lực bản thân, đáp ứng yêu cầu của người sử dụng lao động để có việc làm ổn định, thu nhập xứng đáng. Nhưng ở Việt Nam, việc này chưa thực sự được quan tâm, bộ phận người lao động thực sự bỏ tiền ra đầu tư để có kiến thức, kỹ năng cao không nhiều.

Con duong nao de Viet Nam thoat bay thu nhap trung binh?
Cách duy nhất để thoát bẫy thu nhập trung bình là phải quyết liệt thay đổi mô hình tăng trưởng

Đó là chưa nói đến việc trong các công sở cơ quan nhà nước, tình trạng sáng cắp ô đi, tối cắp ô về không phải là hiếm, số người làm được việc vẫn còn rất xa mới đáp ứng kỳ vọng. Thậm chí, nhiều chuyên gia cho rằng, nếu cho chọn lựa và tinh giản biên chế một cách sòng phẳng thì có lẽ các cơ quan, đơn vị có thể giảm được một nửa nhân lực.

Năng suất lao động đã thấp, phần lớn người lao động thay vì tự mình vươn lên để đáp ứng yêu cầu đòi hỏi cao hơn, thì lại ỷ lại cho thị trường và người sử dụng lao động, thế nên thu nhập thấp là chuyện tất yếu.

PV: -  Điều đáng lo ngại hơn, theo các chuyên gia, là Việt Nam có thể bị kẹt trong bẫy thu nhập trung bình như nhiều quốc gia đang phát triển khác. Quan điểm của ông về dự báo này ra sao? Bẫy thu nhập trung bình có liên quan thế nào với thực trạng doanh nghiệp FDI đang giữ vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam và việc Việt Nam đang có nhiều nguy cơ biến mình thành công xưởng gia công giá rẻ?

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh: - Bẫy thu nhập trung bình là tình huống một nước bị mắc kẹt tại mức thu nhập nhất định với một nguồn lực và lợi thế nhất định, mà không thể vượt qua ngưỡng đó để trở nên giàu có hơn.

Về nguyên tắc, không chỉ Việt Nam, mà hầu hết các nước đang phát triển khi đã vượt khỏi mức thu nhập trung bình đều dễ rơi vào bẫy. Những điều dễ nhận thấy của kinh tế Việt Nam là mô hình tăng trưởng theo chiều rộng dựa vào khai thác tài nguyên thiên nhiên, thâm dụng lao động, tăng trưởng vẫn phải nhờ vào ngoại lực, năng suất lao động thấp...

Ở đây, tôi muốn lưu ý đến sự phụ thuộc quá lớn của kinh tế Việt Nam vào khu vực FDI, một trong những nguy cơ làm đất nước rơi vào trạng thái bẫy thu nhập trung bình.

Khu vực FDI có ý nghĩa rất lớn và quan trọng đối với các quốc gia chậm phát triển đang thiếu vốn. Vấn đề là sử dụng thế nào để đạt hiệu quả cho quốc gia. Khi doanh nghiệp FDI là trung tâm, đầu tàu về khoa học công nghệ và là một điểm thu hút, tạo ra những vệ tinh sản xuất cho nó, có sức lan tỏa đối với cộng đồng doanh nghiệp của quốc gia, thì lúc đó nó trở thành động lực thúc đẩy Việt Nam thoát bẫy thu nhập trung bình.

Ở chiều ngược lại, nếu doanh nghiệp FDI chủ yếu nhập khẩu linh phụ kiện, sản xuất để bán hàng cho Việt Nam và xuất khẩu, tận dụng lợi thế nào đó của Việt Nam trong nhất thời như lao động giá rẻ, rồi xả thải ra môi trường gây ô nhiễm, làm cho sự cạnh tranh trong nền kinh tế không công bằng sòng phẳng, bằng hình thức chuyển giá, trốn thuế, thì khi ấy nó lại trở thành gánh nặng cho quốc gia.

Khu vực FDI ở Việt Nam chưa làm được điều ở vế đầu tiên và có nhiều dấu hiệu như ở chiều ngược lại vừa đề cập. Chính sách Việt Nam áp dụng cho các doanh nghiệp FDI có quá nhiều ưu đãi, trong khi họ kết nối với các doanh nghiệp trong nước rất kém, không chuyển giao công nghệ, chỉ đến tận dụng nhân công rẻ và môi trường rẻ, nhiều doanh nghiệp xả thải ra môi trường. Nói không ngoa, nếu cứ mê mải với FDI, thế hệ sau ở Việt Nam sẽ phải trả giá.

Thứ Hai, 29/01/2018 07:43

Loading...
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện