"Xuất khẩu" nông dân Việt: Vì sao không phải châu Phi?

(Thị trường) - Theo PGS.TS Dương Văn Chín, Phó Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL, đừng bao giờ nghĩ đến chuyện đưa nông dân Việt Nam sang châu Phi trồng lúa.

Lĩnh lương cao, làm việc cầm chừng

PGS.TS Dương Văn Chín có nhiều năm sống ở châu Phi, trực tiếp "cầm tay chỉ việc" cho nông dân châu Phi trồng lúa nước. Ông cũng là người đưa nhiều giống lúa Việt Nam sang trồng ở châu Phi. Tuy nhiên, đưa nông dân Việt Nam sang làm việc tại châu Phi thì ông phản đối.

"Đừng nghĩ đến chuyện đưa nông dân Việt Nam sang châu Phi trồng lúa vì rất tốn kém và không hiệu quả. Việt Nam đã đưa nông dân qua Lào trồng lúa nhưng đó là vì Lào có biên giới giáp Việt Nam, có thể đi đường bộ sang đó làm nên dự án này có thể thành công, còn ở châu Phi thì không thể được. Từng có dự án đưa nông dân Việt Nam qua đó nhưng không thành công".

Ông Chín tính toán, để đưa một nông dân sang châu Phi trồng lúa phải tốn kém tiền vé máy bay đi lại, phải trả lương tháng ít nhất 1.500-2000 USD, thấp hơn nông dân sẽ không đi, chưa kể điều kiện bên châu Phi khó khăn, máy móc, phân bón, hạt giống... đều thiếu.

"Tôi đã trao đổi với một số người bạn đưa hàng chục nông dân Việt qua châu Phi thì được biết họ làm việc rất cầm chừng. Cứ nói nông dân Việt Nam chăm chỉ, nhiệt tình nhưng đó là ở Việt Nam. Còn sang châu Phi, điều kiện không còn thuận lợi như ở Việt Nam nên nông dân làm không hiệu quả như khi ở nhà", ông Chín nói.

Theo PGS.TS Dương Văn Chín, nếu có chăng hãy đưa chuyên gia nông nghiệp, kỹ thuật viên cao cấp của Việt Nam sang hướng dẫn nông dân châu Phi trồng lúa.

"Phải có những dự án tay ba, trong đó có tổ chức quốc tế hay nước giàu lo cung cấp tài chính, châu Phi cung cấp đất đai, lao động tại cho, còn Việt Nam góp tri thức trồng lúa, tức các chuyên gia. Khi tam giác này hình thành thì mới có thể làm được. Người châu Phi muốn học trồng lúa thì sang Việt Nam, tức là tổ chức các lớp đào tạo tại Việt Nam cho người châu Phi ít nhất 6 tháng, từ khi trồng đến khi thu hoạch lúa, chứ không phải khơi khơi 5-10 ngày rồi về. Lưu ý, người đi học phải là người giàu, có hàng trăm, hàng ngàn hecta đất, có tiền mua máy móc, thiết bị, vật tư nông nghiệp, phân bón... Như vậy may ra mới thành công".

PGS.TS Dương Văn Chín cũng chia sẻ về những ngày ông hướng dẫn nông dân Liberia, Sierra Leone, Rwanda, Sudan, Mozambic... trồng lúa.

PGS.TS Dương Văn Chín (ngoài cùng, bên trái) ở châu Phi
PGS.TS Dương Văn Chín (ngoài cùng, bên trái) ở châu Phi

"Nhiều giống lúa của Việt Nam phát triển tốt ở châu Phi. Đó là những giống do các nhà khoa học Việt Nam lai tạo, chọn lọc, qua châu Phi trồng ngắn ngày, năng suất cao hơn lúa châu Phi. Đất châu Phi rộng mênh mông, vấn đề là phải đầu tư cơ sở hạ tầng, hệ thống kênh mương tưới tiêu. Chính quyền các nước châu Phi phải có tầm nhìn dài hạn, dành kinh phí đầu tư cho hệ thống thủy lợi mới làm lúa tốt được.

Tuy nhiên, điều hạn chế của những dự án Việt Nam giúp châu Phi trồng lúa là dù kỹ thuật của Việt Nam tốt, giống lúa Việt Nam "hợp đất" châu Phi nhưng để người dân nước bạn làm theo thì rất khó. Họ có thể theo dõi trực quan, thấy kết quả tốt nhưng để về bắt chước làm trên cánh đồng của họ thì họ lại ngần ngại. Có những tập quán canh tác không phải 1, 2 năm là thay đổi được.

Nhiều nông dân châu Phi trước đây chỉ cần đốt rừng, rắc hạt lúa lên trên mặt đất, được bao nhiêu thì họ hái bông lúa đó về đập ra ăn, năng suất rất thấp. Giờ chuyên gia Việt Nam sang yêu cầu họ phải làm đất kỹ, đánh bùn san phẳng, gieo mạ, cấy lúa, chăm bón thì người dân châu Phi bắt chước rất chậm. Bởi vậy, khi chuyên gia rút về thì dự án không còn duy trì được nữa", PGS.TS Dương Văn Chín chỉ rõ.

Trước những ý kiến tỏ ra lo ngại, việc dạy nông dân châu Phi trồng lúa có thể đánh mất "bí kíp" của tổ tiên để lại, "vẽ đường cho hươu chạy" khi châu Phi tự túc được lương thực sẽ không còn nhập khẩu gạo của Việt Nam nữa, PGS.TS Dương Văn Chín phản bác, quan điểm đó hoàn toàn sai lầm và thiếu nhân văn.

"Giúp cho người dân châu Phi không bị đói là một thành công và vinh dự của Việt Nam. Hơn nữa, không phải chúng  ta giúp châu Phi rồi tự nhiên họ trồng lúa được đâu. Vài ba chục năm nữa châu Phi cũng chưa chắc trồng lúa bằng Việt Nam. Mà giả sử họ trồng được, tự túc được lương thực thì đó cũng là điều mừng, Việt Nam không thể xuất khẩu gạo giá rẻ sang châu Phi mãi được".

Nông dân Việt làm giàu trên mảnh đất Việt

Theo Phó Viện trưởng Viện lúa ĐBSCL, để phát triển bền vững, ngành nông nghiệp Việt Nam không thể cứ đi vào số lượng như trước mà phải tập trung vào chất lượng. Nông dân Việt Nam phải nâng cao trình độ chuyên môn kỹ thuật, sản xuất ra những loại gạo chất lượng cao, xuất đi những thị trường cao cấp.

"Một thời gian dài Việt Nam chạy theo số lượng mà quên đi chất lượng. Cái quan trọng nhất đối với người nông dân là lời được bao nhiêu tiền chứ không phải là xuất khẩu được bao nhiêu tấn lúa.

Tại sao từ trước đến giờ Việt Nam phải bán gạo giá rẻ? Đó là vì các công ty thuộc Tổng công ty lương thực miền bắc cũng như miền nam (Vinafood1, Vinafood2) chỉ đi mua lúa trôi nổi của thương lái, giống gì cũng mặc kệ rồi về trà trộn nhiều loại vào với nhau. Họ chà, đánh bóng rồi bán giá rẻ, hạt gạo nhìn thì giống nhau mà khi ăn thì có hạt cứng, hạt mềm.

Nông dân Việt Nam trên mảnh đất Việt Nam phải bán được sản phẩm với giá cao, từ cây ăn trái, rau quả cho tới lúa gạo, cà phê, cao su, tiêu, điều... thì mới nâng cao thu nhập, chứ không phải bỏ ruộng đất ở quê hương mình qua châu Phi làm là cải thiện thu nhập. Hướng đó không phải là hướng chiến lược".

PGS.TS Dương Văn Chín dẫn trường hợp của Công ty Cổ phần Bảo vệ thực vật An Giang. Công ty này đã đầu tư xây dựng vùng nguyên liệu, giống, phân bón, mua lúa từ người nông dân, từng giống riêng rồi làm các sản phẩm gạo chất lượng cao, bán với giá cao, chênh lệch 50-70U USD/tấn so với lúa gạo thông thương thường.

"Những doanh nghiệp như thế giúp nông dân một cách thiết thực. Từ trước tới giờ Việt Nam không có một chính sách ràng buộc nào để người nông dân gắn chặt với doanh nghiệp. Chúng ta cũng có quy định liên kết bốn nhà nhưng hoạt động liên kết đó hầu như không đi vào thực chất. Chủ trương Nhà nước lúc nào cũng khuyến khích, chính sách thì đã có, nhà khoa học cũng nghiên cứu, cung cấp những tiến bộ khoa học kỹ thuật, nhưng cái chính nhất vẫn là liên kết doanh nghiệp và nông dân. Doanh nghiệp phải làm sao để nông dân sản xuất ra những sản phẩm chất lượng, phải đảm bảo có thị trường xuất khẩu, bán có lời thì đời sống nông dân mới  cải thiện được", ông Chín nhấn mạnh.

'Xuất khẩu' nông dân: Sang Lào làm chuyên gia, lương 20 triệu/tháng

Thành Luân

Thứ Ba, 28/10/2014 06:38

Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện