'Nhiều người cho rằng chúng tôi đang làm những việc vô ích'

(Hồ sơ) - Cuộc đời, những thành tựu và di sản của người đoạt giải thưởng Nobel Zhores Alferov.

Xin được chuyển đến bạn đọc bài viết với tiêu đề và phụ đề trên của nhà báo Nga Andery Mozjukhin ngay khi nghe tin Viện sỹ Viện Hàn lâm khoa học Nga, Người nhận giải Nobel vật lý Jhores Alferov qua đời. Bài đăng trên báo “Lenta.ru” ngày 3/3/2019.

'Nhieu nguoi cho rang chung toi dang lam nhung viec vo ich'
Ảnh: Iuri Belinski / ТАSS

Sáng ngày 2 tháng 3 năm 2019, các báo đồng loạt đưa tin nhà bác học Xô Viết- Nga, Người nhận giải Nobel vật lý Zhores Alferov đã từ trần. Báo “Lenta” điểm lại một số nét chính về cuộc đời, những thành tựu khoa học và các hoạt động chính trị- xã hội của ông.

Cha mẹ của ông - Ivan Karpovich Alferov và Anna Vladimirovna Rozenblyum – đều là những người cộng sản kiên định, chính vì thế mà chủ nhân của Giải thưởng Nobel tương lai (Zhores Alferov) đã được đặt một cái tên khác thường (Zhores-ND) để vinh danh Jean Jaures, một nhà hoạt động xã hội Pháp bị sát hại trước Thế chiến Thứ nhất. Anh trai của Zhores là Marks Ivanovich Alferov đã hy sinh trong Chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại trong chiến dịch giải phóng Ukraine.

Marx tình nguyện ra mặt trận ở tuổi 17, ngay sau khi tốt nghiệp phổ thông, đã chiến đấu dũng cảm tại Stalingrad, tại Vòng cung Kursk, và đã hy sinh vào những ngày cuối cùng trong chiến dịch Korsun-Shevchenko trên đất Ucraine khi mới 19 tuổi.

Mỗi khi kể về anh mình, Alferov luôn nước mắt lưng tròng đã nghẹn ngào nói: “Tôi yêu quý anh mình vô cùng – nhưng có lẽ anh ấy còn yêu tôi nhiều hơn tôi yêu anh ấy. Anh ấy tài giỏi hơn tôi rất nhiều, sống có mục đích hơn và cũng trong sáng hơn tôi”.

Về phần mình, Zhores đã rất gặp may - mặc dù phải di chuyển chỗ ở và sơ tán liên tục trong chiến tranh, nhưng sau khi quay về Belarus bị người Đức tàn phá, anh vẫn tốt nghiệp trung học với huy chương vàng.

Cái may mắn rất lớn nữa của Alferov, như lời ông kể lại- sở dĩ ông có được một số thành công trong khoa học chính là nhờ người thầy phổ thống đáng kính dạy môn vật lý của ông là Yakov Borisovich Melzerzon.

Bởi vì khi còn học phổ thông, Zhores rất tích cực tham gia vào các hoạt động văn nghệ nghiệp dư, đọc thơ Shevchenko và Mayakovsky tại các buổi sinh hoạt. Cho đến tận năm lớp chín, anh vẫn mơ ước trở thành một nhà báo và chuẩn bị thi vào khoa báo chí.

Nhưng như Alferov kể thì: “thầy Melzerzon đã “bẻ ghi tôi”, ông ấy nói nhiều với tôi về lĩnh vực vật lý và điện tử và định hướng cho tôi nên tôi đã quyết định theo ngành vật lý. Bây giờ, ngôi trường phổ thông nơi ông từng học đã được đặt tên ông – Trường trung học Minsk số 42 mang tên Zh.I. Alferov.

'Nhieu nguoi cho rang chung toi dang lam nhung viec vo ich'
Zhores Alferov năm 1979

Lần thứ hai gặp may của Zhores Alferov là sau khi tốt nghiệp Trường Đại học kỹ thuật điện Leningrad (LETI)- ông được điều ngay về công tác tại Viện vật lý kỹ thuật trứ danh mang tên A.F. Ioffe,- nơi các khoa học Igor Kurchatov và Yuli Khariton cùng các nhà vật lý Liên Xô đoạt giải Nobel như Petr Kapitsa và Lev Landau đã từng làm việc.

Tại đây, nhà khoa học trẻ Alferov bắt đầu nghiên cứu chế tạo bóng bán dẫn. Vào những năm 1960, khi nền khoa học Liên Xô đang trên đỉnh cao, Alferov đã chuyển sang nghiên cứu lĩnh vực vật lý bán dẫn và nghiên cứu cấu trúc dị thể.

Chính đó là khoảng thời gian ông có nhiều phát minh khoa học quan trọng nhất và nhờ những phát minh khi đó nên ông đã được trao Giải thưởng Nobel Vật lý năm 2000. Mặc dù vào đầu những năm 1960, nhiều đồng nghiệp đã tỏ ra rất hoài nghi về triển vọng của những nghiên cứu mà ông theo đuổi.

Sau này, Alferov kể lại: “Trong suốt một khoảng thời gian dài chúng tôi đã không đạt được bất kỳ thành công nào ... Nhiều nhà vật lý đã chế nhạo chúng tôi và họ cho rằng chúng tôi đang làm những công việc vô vọng. Cụ thể, nhà khoa học nổi tiếng người Mỹ Jack Isaac Pankov tuyên bố rằng:" tất cả đó chỉ là các bằng sáng chế trên giấy ... và chỉ đến đó là hết."

Điện thoại di động, laser và hệ thống bộ nhớ trong máy tính, sợi quang, đèn LED và công nghệ nano - tất cả những công nghệ trên có được như hiện nay đều có nguồn gốc từ những phát minh của Alferov và các nhà khoa học đồng nghiệp của ông.

Trên thực tế, những phát minh này đã tạo nên một cuộc cách mạng không chỉ trong lĩnh vực khoa học, mà cả trong cuộc sống hàng ngày của cả nhân loại. Alferov cho biết, không chỉ có các tiến bộ khoa học và công nghệ, mà cả các tiến bộ xã hội trong 20-30 năm qua đều có liên quan đến sự phát triển của vi điện tử, sự phát triển của công nghệ bán dẫn...”

Năm 1970, Alferov bảo vệ luận án tiến sĩ, và năm 1971 ông nhận Giải thưởng quốc tế đầu tiên - Huy chương Stuart Ballantine do Viện Franklin Hoa Kỳ trao tặng. Năm 1972 sau đó, công lao của ông cũng được Tổ quốc ghi nhận: Alferov được trao Giải thưởng Lenin và được phong hàm giáo sư của chính LETI của ông.

Sau đó, còn nhận rất nhiều giải thưởng khoa học và giải thưởng nhà nước, cả của Liên Xô và cả của nước ngoài, dù nhiều người nói rằng trong những năm trì trệ (một cách gọi thời kỳ Breznhev-ND), Alferov hay gặp các vấn đề với cơ quan an ninh nhà nước vì họ gây khó cho ông khi làm việc với các đồng nghiệp nước ngoài.

Tuy nhiên, nhà khoa học Alferov – vốn là một con người Xô Viết “thực thụ” nên ông chưa từng bao giờ công khai hé lộ và phàn nàn với ai về chuyện này.

'Nhieu nguoi cho rang chung toi dang lam nhung viec vo ich'
Tổng thống Nga V.Putin và Viện sỹ Jhores Alferov tại Lễ trao giải thưởng Nhà nước. Điện Kremlin, tháng 10/2015
'Nhieu nguoi cho rang chung toi dang lam nhung viec vo ich'
Zhores Alferov đang giảng bài cho học sinh cuối cấp Trường phổ thông trung học mang tên “Vật lý và điện tử”. Ảnh: Iuri Belinski / ТАSS

Ông tâm sự:"Niềm đam mê duy nhất của tôi- đó là công việc, vì vậy chỉ còn rất ít thời gian cho những thứ khác".

Thứ Ba, 05/03/2019 23:39

Loading...
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện