Tình hình Ukraine: Nga-Mỹ đối đầu, Trung Quốc đang ở đâu?

(Thế giới) - Ukraine ngày càng nóng với sự đe dọa trừng phạt lẫn nhau giữa Nga-Mỹ, còn Trung Quốc – quốc gia luôn muốn thể hiện phong cách nước lớn, họ đang ở đâu?

Trung Quốc ở đâu trong cục diện Ukraine

Có thể nói, Trung Quốc gần như mặc định sẽ tán đồng ý kiến với Nga trong các vấn đề trên thế giới, gần đây nhất là vấn đề Syria. Hai cường quốc này như đang hợp sức để tạo thành một thế lực đủ để cân bằng cán cân ảnh hưởng với Mỹ và đồng minh.

Tuy nhiên, với Ukraine, Trung Quốc chưa có động thái nào nhất định khi Bộ Ngoại giao Trung Quốc gửi đi thông điệp: “Trung Quốc giữ lập trường bền vững là không can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia khác. Chúng tôi tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine”.

Nói như vậy không chỉ giữ thế trung lập, mà còn ngầm chỉ mặt Nga đang không tôn trọng độc lập, chủ quyền của một đất nước khác. Trung Quốc đang tráo trở. Phải chăng quốc gia này không muốn Nga kiểm soát Ukraine một cách dễ dàng?

Tàu sân bay Liêu Ninh, biểu tượng quan hệ hợp tác quân sự của Bắc Kinh-Kiev
Tàu sân bay Liêu Ninh, biểu tượng quan hệ hợp tác quân sự của Bắc Kinh-Kiev

Theo giới quan sát, những tuyên bố thể hiện sự không cam kết hay ràng buộc gì mà Bộ Ngoại giao Trung Quốc đưa ra phản ánh thế cân bằng mong manh Trung Quốc phải giữ để duy trì quan hệ tốt đẹp với Nga mà không ảnh hưởng tới quan hệ với phương Tây, cũng như các lợi ích về thương mại và quân sự của Bắc Kinh ở Ukraine.

Đồng thời, Trung Quốc không hề muốn mang tiếng trở thành một quốc gia cổ vũ cho phong trào ly khai và tự trị. Bởi lẽ cường quốc này cũng đang phải đối mặt với các vấn đề mâu thuẫn sắc tộc với các nhóm ly khai ở Tây Tạng và Tân Cương.

Khó có thể lý giải những gì Trung Quốc đang toan tính. Tuy nhiên, xét về mối quan hệ Ukraine – Trung Quốc, thì vũ khí là món béo bở nhất mà cường quốc này đào được. Hai thập kỷ qua, Nga là quốc gia cung cấp vũ khí hiện đại nhiều nhất cho Trung Quốc. Tuy nhiên, chiêu trò ăn cắp công nghệ của quốc gia này khiến Nga trở nên đề phòng và có những thứ vũ khí theo kiểu “không thể bán”.

Cánh cửa trộm công nghệ của Nga tưởng như khép lại thì Ukraine xuất hiện như một chiếc chìa khóa thần kỳ. Bởi lẽ, Ukraine như một Liên Xô thu nhỏ. Khi Liên Xô tan rã, thừa hưởng những giá trị nghiên cứu của Liên Xô, kết hợp với sự trợ giúp và trao đổi công nghệ của Nga, nền công nghiệp quốc phòng của Ukraine cũng có thứ hạng.

Hiện tại, Trung Quốc là khách hàng lớn nhất của nền công nghiệp quốc phòng Ukraine và đang trở thành đối tác công nghệ hàng đầu của nước này.

Trong khi Nga đề cao cảnh giác với Trung Quốc, thì Ukraine lại là nền kinh tế có nguy cơ vỡ nợ. Sức mạnh của đồng tiền đã mang lại cho Trung Quốc hàng loạt công nghệ mà nằm mơ Nga cũng không chuyển giao.

Ukaine đã xuất khẩu hơn 30 loại công nghệ quốc phòng tới Trung Quốc bao gồm cả tàu sân bay và các loại tàu lớn, máy bay huấn luyện siêu âm, công nghệ xe tăng và tên lửa không đối không. Nhờ những công nghệ này mà nền công nghiệp quốc phòng của Trung Quốc tiến rất nhanh trong 10-20 năm trở lại đây.

Tàu đổ bộ đệm khí lớn nhất thế giới Trung Quốc sở hữu công nghệ nhờ Ukraine
Tàu đổ bộ đệm khí lớn nhất thế giới Trung Quốc sở hữu công nghệ nhờ Ukraine

Nhờ Ukraine, Trung Quốc có tàu sân bay Liêu Ninh, tàu đổ bộ đệm khí Zubr lớn nhất thế giới, máy bay huấn luyện L-15, tiêm kích J-15, thậm chí tàu khu trục được mệnh danh “Aegis Trung Hoa” cũng nhờ vào động cơ Ukraine bán cho…

Khi Nga kiểm soát được Ukraine, hoặc chính quyền Ukraine là một chính quyền thân Nga, Trung Quốc khó lòng có thể duy trì cách làm này. Chưa kể đến, Nga làm chủ Ukraine cũng sẽ dễ dàng làm chủ những thông tin về hợp tác quân sự của quốc gia này với Trung Quốc. Việc biết từng đường tơ kẽ tóc vũ khí Trung Quốc và việc khắc chế trở nên dễ dàng hơn với Nga rất nhiều. Đó mới là điều Trung Quốc lo ngại.

Đặt lên bàn cân những lợi ích và nguy hại, trong trường hợp Ukraine, có lẽ Trung Quốc sẽ vẫn phải giữ vai trò khán giả trong thời gian tới, và sẽ chỉ hành động “dựa trên thực tế”.

Trừng phạt Nga, liệu Mỹ có thành công?

Tình hình tại Ukraine ngày càng căng thẳng, không chỉ do sự hiện diện quân sự của Nga tại bán đảo tự trị Crimea và nguy cơ xảy ra một cuộc chiến tranh tổng lực với quân đội chính phủ Ukraine, mà còn là cuộc đối đầu đầy kịch tính của Nga và phương Tây.

Có thể nói, chính quyền lâm thời của Ukraine đang nhận được sự hậu thuẫn rất lớn từ phía phương Tây. Và quyết định của Tổng thống Putin đang đặt Nga trước một tình cảnh hiểm nghèo: Thứ nhất, mang tiếng xấu là kẻ đi xâm lược. Thứ hai, những sự trừng phạt kinh tế của phương Tây, theo nhiều nhà quan sát cho rằng nền kinh tế Nga sẽ gặp một cú sốc nặng nề.

Tuy nhiên, những động thái mà ông Putin thể hiện cho đến nay, có lẽ đủ chứng tỏ nước Nga sẽ chơi đến cùng ván bài này. Vậy việc Mỹ đe dọa trừng phạt Nga, điều này có dễ dàng thực hiện? Vì đâu Nga tự tin trước lời đe dọa của Mỹ?

Dòng người biểu tình ủng hộ EU, Mỹ,
Dòng người biểu tình ủng hộ EU, Mỹ, "bài Nga" tại thủ đô Kiev (Ukraine)

Vẽ ra các kịch bản hỗ trợ của phương Tây dành cho Ukraine mới thấy, việc trừng phạt Nga lúc này không phải Mỹ cứ muốn là làm được.

Kịch bản thứ nhất, Mỹ và châu Âu đe dọa trừng phạt kinh tế, phong tỏa tài sản đối với Mocow. Cố vấn tổng thống Nga về các vấn đề hòa nhập kinh tế khu vực, ông Sergei Glazyev, đã cảnh báo, trừng phạt Nga đồng nghĩa với việc thế độc quyền tài chính của Mỹ trên toàn cầu sẽ kết thúc.

Ông Glazyev lý giải: “Trừng phạt kinh tế là con dao 2 lưỡi. Mỹ đóng băng tài sản của chúng tôi, có nghĩa là đóng băng luôn tài sản bằng USD của các công ty Nga. Hệ quả là các ngân hàng và tổ chức Nga không thể trả nợ cho các đối tác Mỹ”.

Theo Bộ Tài chính Mỹ, cuối năm 2013, vốn đầu tư của Nga vào trái phiếu chính phủ Mỹ lên tới 139 tỉ USD. Trong khi đó, nếu Mỹ đơn phương áp đặt trừng phạt Nga thì hiệu quả gần như không đáng kể.

Ngoài ra, Mỹ cũng đang cần Nga trong một số vấn đề, đặc biệt là tại Trung Đông với vấn đề nội chiến Syria, hạt nhân Iran, hoặc vấn đề rút quân lính và khí tài khỏi Afghanistan quá cảnh sang Nga.

Dòng người biểu tình yêu cầu ly khai Ukraine và xác nhập vào Nga tại bán đảo Crimea
Dòng người biểu tình yêu cầu ly khai Ukraine và xác nhập vào Nga tại bán đảo Crimea

Chưa kể tới vấn đề châu Á – Thái Bình Dương, Nga chưa động đến vấn đề chuyển trục chiến lược của Mỹ khu vực này. Trước đó, Nga đã phớt lờ nhiều lời kêu gọi giúp đỡ của Trung Quốc trong vấn đề tranh chấp lãnh thổ. Ép Nga quá mức để cường quốc này phải sát với Trung Quốc, có lẽ là điều Mỹ không mong muốn.

Giám đốc chương trình Nga tại Trung tâm nghiên cứu quốc tế và chiến lược (Mỹ) Andrew Kuchins thừa nhận: “Chúng ta đối mặt với sự lựa chọn khó khăn vì trừng phạt Nga cũng có nghĩa là tự trừng phạt chúng ta”.

Tuy nhiên, nếu EU bị lôi kéo vào những ngón đòn trừng phạt này, người gánh thiệt hại lại chính là châu Âu. Bởi lẽ Nga đang nắm giữ trong tay lá bài cũ nhưng là át chủ bài – năng lượng. 1/4 khí đốt của châu Âu do Nga cung cấp, 80% trong số đó được đi qua các đường ống dẫn dầu của Ukraine.

EU đang đối diện với những phức tạp của một thể chế tư bản già nua, kết hợp thêm sự trừng phạt Nga, EU phải nói sẽ ngồi trên đống lửa.

Còn nhớ, năm 2008, Nga đưa quân vào Gruzia nhằm bảo vệ Nam Ossetia. Tổng thống George Bush đã ngưng đàm phán ký kết thỏa thuận hạt nhân dân sự với Nga trong khi NATO cắt đứt liên lạc quân sự với Nga. Một năm sau, Mỹ phải tìm cách cải thiện quan hệ. NATO đã nối lại liên lạc quân sự năm 2009 và Mỹ tái khởi động đàm phán về thỏa thuận hạt nhân dân sự với Nga năm 2010.

Dòng người tưởng niệm những người biểu tình thiệt mạng ở quảng trường Độc Lập, Kiev hôm 25/2
Dòng người tưởng niệm những người biểu tình thiệt mạng ở quảng trường Độc Lập, Kiev hôm 25/2

Kịch bản thứ hai: NATO can thiệp quân sự hoặc hỗ trợ quốc phòng cho chính phủ lâm thời Ukraine. Trước hết, Ukraine chưa phải là thành viên đầy đủ của khối NATO, do vậy Mỹ và châu Âu không có nghĩa vụ hỗ trợ quốc phòng cho Ukraine. Kêu gọi cộng đồng quốc tế hành động thông qua LHQ càng không thể vì Nga là nước thành viên thường trực và có quyền phủ quyết ở Hội đồng Bảo an LHQ.

Hiện tại, NATO đang xem xét khả năng đưa Ukraine trở thành thành viên thường trực của Hiệp ước quân sự Bắc Đại Tây Dương. Tuy nhiên, đây cũng chỉ là “đòn gió”, bởi NATO hiểu rằng, hỗ trợ quân sự cho Ukraine để mang lại một cuộc chiến tranh tổng lực với con gấu Nga, đây là điều không khôn ngoan và không phải cách làm kín đáo mà phương Tây hay làm.

Có thể thấy, trừng phạt một nền kinh tế lớn và một cường quốc có tiếng nói như Nga sẽ là một quyết định mạo hiểm với Mỹ và đồng minh của họ.

Đỗ Minh Tú

Thứ Năm, 06/03/2014 06:41

Loading...
Báo Đất Việt trên Facebook
.
Sự Kiện